Nhiều chỉ số hóa học của các nguyên tố, hợp chất… rất khó nhớ, nhưng biến chúng thành các bài “Vè”, văn vần là cách ghi nhớ thông minh. TL này sưu tầm và cải biên một số bài như vậy giúp các bạn Học sinh.

I. Điểm đầu họ hàng các Nguyên tố  (Theo Nguyên tử khối)

Cháu Hydro - Út một (1)
Mười hai (12)-là Chị ruột Carbon
Nitơ mười bốn tuổi (14) tròn
Oxi vẫn còn mười sáu (16)
Anh Natri  láu táu
Nhưng đã tuổi hai ba (23)
Khiến Magie chưa già
Nên chỉ nhận tuổi là hai bốn (24)
Hai bảy (27)- Nhôm khiêm tốn
Để Lưu huỳnh giữ vốn ba hai (32)
Chị Clo- chẳng giống ai
Có số lẻ ba mươi lăm xuân rưỡi (35,5)
Chú Kali ba chín tuổi (39)
Nhường Canxi tiếp nối bốn mươi (40)
Bác Man-gan -  Năm lăm (55 )rồi !
Cùng bác Sắt là Người - Năm sáu (56)
Cụ Đồng sáu con, bốn cháu (64)
Chẳng thua Kẽm với máu sáu lăm (65)
Tám mươi tuổi (80)- Cụ Brom nằm
Thua Cụ Bạc- Một trăm lẻ tám (108)
Cụ Bari  còn khỏe chán !
Một ba bảy (137) vẫn ráng sống vui
Điểm danh con, cháu ngược suôi
Cụ tổ - Chi-cũng ngậm cười suốt Hai lẻ bảy năm !

II. Điểm danh hóa trị các nguyên tố thường gặp

1/ Bài 1

 Kali (K), Iốt (I), Hidrô (H)
Natri (Na) với Bạc (Ag), Clo (Cl) một loài
Là hoá trị I hỡi ai
Nhớ ghi cho kỹ khỏi hoài phân vân
Magiê (Mg), Kẽm (Zn) với Thuỷ ngân (Hg)
Ôxi (O), Đồng(Cu), Thiếc (Sn) thêm phần Bari (Ba)
Cuối cùng thêm chú  Canxi (Ca)
Hoá trị II nhớ có gì khó khăn !
ChàngNhôm (Al) hoá trị III lần
In sâu trí nhớ khi cần có ngay
Cácbon (C), Silic(Si) này đây
Có hoá trị IV không ngày nào quên
Sắt (Fe) kia lắm lúc hay phiền
II, III ta phải nhớ liền nhau thôi
Lại gặp nitơ (N) khổ rồi
I , II , III , IV khi thời lên V
Lưu huỳnh ( S) lắm lúc chơi khăm
Xuống II lên VI  khi nhằm lại “Tư” (IV)
Phốt pho (P) nói đến không dư
Có ai hỏi đến ,thì ừ rằng V
Em ơi cố gắng học chăm
Bài ca hoá trị suốt năm cần dùng.

2. Bài 2
+ Hidro (H) cùng với liti (Li)
Natri (Na) cùng với kali (K) chẳng rời
Ngoài ra còn bạc (Ag) sáng ngời
Chỉ mang hoá trị I thôi chớ nhầm
Riêng đồng (Cu) cùng với thuỷ ngân (Hg)
Thường II ít I chớ phân vân gì
Đổi thay II, IV là chì (Pb)

Điển hình hoá trị của chì là II
Bao giờ cùng hoá trị II
Là ôxi (O), kẽm (Zn) chẳng sai chút gì
Ngoài ra còn có canxi (Ca)
Magiê (Mg) cùng với bari (Ba) một nhà
Bo (B), nhôm (Al) thì hóa trị III
Cácbon (C), silic (Si), thiếc (Sn) là IV thôi
Thế nhưng phải nói thêm lời
Hóa trị II vẫn là nơi đi về
Sắt (Fe) II toan tính bộn bề
Không bền nên dễ biến liền sắt III
Phốtpho III ít gặp mà
Photpho V chính người ta gặp nhiều
Nitơ (N) hoá trị bao nhiêu ?
I, II, III, IV phần nhiều tới V
Lưu huỳnh lắm lúc chơi khăm
Khi II lúc IV, VI tăng tột cùng

Clo, Iot lung tung
II, III, V, VII thường thì I thôi
Mangan rắc rối nhất đời
Đổi từ I đến VII thời mới yên
Hoá trị II dùng rất nhiều
Hoá trị VII cũng được yêu hay cần

          ***
Bài ca hoá trị thuộc lòng
Viết thông công thức đề phòng lãng quên
Học hành cố gắng cần chuyên
Siêng ôn chăm luyện tất nhiên nhớ nhiều

III. Khắc họa Tính tan của muối:

 Loại muối tan tất cả
Bất kể kim loại nào
Nitrat, acetat
Ôi! Kì lạ làm sao.
Những muối hầu hết tan
Là clorua, sunfat
Trừ bạc, chì clorua
Chì, Bari sunfat.
Những muối không hòa tan
Carbonat, photphat
Anh sunfit, Sunfur
Chú ý chớ có đùa
Trừ kiềm, amoni.
Mọi khi đều tan hết! 

(Sưu tầm từ internet)

1/  Tình ca hóa học

Anh ngỏ ý xin em đừng phản ứng
Hãy vui lòng cho tác dụng vào tim
Anh yêu em như axit yêu kiềm
Nếu hóa trị hai ta cùng tương đối

Anh biết em trong phương trình hoá học,
Và quen em khi phản ứng cân bằng.
Từ phương trình oxi hoá Mangan,
Tình hai đứa hoà trong dung dịch.

Em chuẩn độ tình anh bằng axit
Từng giọt lắng nhỏ vào trong tim
Điểm dừng khi tình anh thay đổi
Bỏ lại em dung dịch thắm làn môi

Em là oxy rỉ sét đời anh
Đừng trách em sao tâm hồn phù thủy
Bởi hóa học biến đổi khôn lường
Tình trong em còn mãi vấn vương…

2/  (Vô đề)

Em cắm hoa tươi để cạnh bàn
Mong rằng Hóa học bớt khô khan
Em ơi! trong Hóa nhiều công thức
Cũng đẹp như hoa lại chẳng tàn

Kỉ niệm học trò

Có một thời ai say mê học hoá
A cộng B là phản ứng trung hoà     (Axit + Bazơ)
M cộng N là phản ứng cháy nổ
Tái hợp thành Valentine đầy hoa

Xúc tác Noel, ta sẽ thấy quà
Thêm sinh nhật thì chất N vừa đủ
Nếu môi truờng ta đặt trong sở thú
A ét ca tờ, hỗn hợp mau tan         (ASKT : ánh sáng khuếch tán)

Rồi một hôm ai hí hoáy lên bàn
Đố ai đó một phương trình vô định
Để người ta cứ ngồi hoài, bướng bỉnh
Tính toán nào e giảm lại e tăng

Đường tim ai xâu phản ứng lằng ngoằng
Đủ este, polime, axit
Rượu, xeton, phenol, andehyt
Để ai tìm nhăn trán, mặt đăm chiêu

Có một thời học hoá để mà yêu
Có một thời học trò để mà nhớ
Cãi, giận nhau, nhức đầu quá xá cỡ
Để cuối cùng vẫn trùng hợp, trùng ngưng.

(Sưu tầm từ internet)

Rủ nhau đi học hữu cơ

Mấy năm công sức bây giờ thảnh thơi

Thuyết cấu tạo đã thuộc rồi

Đồng phân ta cứ mặc đời viết ra

Mấy loại mạch có đâu xa

Mạch nhánh, mạch thẳng, luồn qua mạch vòng

Liên kết bội phóng long nhong

Nhóm thế cũng vậy gắn trong đính ngoài

Đồng đẳng càng dễ hỡi ai

Cấu tạo ấy, -CH₂- thêm vào

Phần gốc tính chất ra sao?

Xét liên kết (có) phản ứng nào xẩy ra.

Phản ứng thế thật khéo là

hv- liên kết đơn ta nói “ừ”

Đôi, ba liên kết thật hư

Tác nhân cộng chẳng chần chừ cộng ngay.

Xòe bàn tay, đếm ngón tay

Vừa thế, vừa cộng đây là gốc thơm!

Ăn quà cũng chẳng bằng cơm

Thức ăn các món phải thơm đủ đầy

Nhóm định chức thật lắm thay

-OH là rượu, -O- là ete

-COO- đúng thật este

-COOH về phe chất nào?

Axit dễ nhớ làm sao!

Nhóm –CO- lại gắn vào xeton

Đặc biệt hãy nhớ phenol

Phenyl gắn với gốc ol diệu kì

Andehit - Cacbonyl

Amin chất ấy hãy nhìn N

Nào tinh bột, nào xenlulozo

Protit, polyme, béo, glucozo, nào đường

Mấy chất này cũng nhớ luôn

Học thuộc, xem kỹ chẳng buồn lúc thi

Rủ nhau… Hữu cơ học đi

Có ôn luyện kĩ  ắt là nên câu:

“Công lênh chẳng quản bao lâu

Ngày nay nước bạc ngày sau cơm vàng”.

(Sưu tầm từ internet)

                Hiđrô Cacbon no tuổi 22 nhớ nhé

                Vừa có nối đơn vừa đủ Hiđrô (CH₄)

                Không tham gia phản ứng cộng bao giờ

                Chỉ có cháy và Clo thay thế

                (CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O),    (CH₄ + Cl₂ → CH₃Cl + HCl)

               Nhiệt độ cao chúng phân thành 2 vế  (CH₄ → C + 2H₂)

                Đứng trước kiềm, axit chúng làm ngơ

                Không làm nước Brôm, thuốc tím phai mờ

                Bởi no đủ nên không hay hoạt động

                Êtilen đứa em cùng dòng giống

                Kém chị vừa 2 tuổi một nối đôi  (CH₂ = CH₂)

                Nhưng tính tình đanh đá lôi thôi

                Làm thuốc tím mất màu, Brôm phai sắc (CH₂ = CH₂ + Br₂ → Br - CH₂- CH₂ - Br)

               Rất thích cộng và cũng hay trùng hợp

               Bởi chưa no nên hoạt động hơi nhiều

                Axêtilen tuổi 18 đương yêu

              Bắt cá 3 tay nên không bền vững (CH ≡ CH)

              Lửa yêu thương trên 3000 độ nóng

              Vừa đủ Ôxi nên bị nổ tan tành (2C₂H₂ + 5O₂ → 4CO₂ + 2H₂O) (+ 2.1320 KJ)

              Làm Brôm, thuốc tím mất màu nhanh (CH ≡ CH + Br - Br → Br - CH = CH - Br)

               Gặp chàng Hiđrô em quay về tính chị (C₂H₂ + H₂ → C₂H₄)

              Nhựa P.V.C khó gì đâu em nhỉ

            Clorua vinyl trùng hợp mà nên.

(Sưu tầm từ internet)

Em là cô gái Nitơ,
Tên thật Azốt ai ngờ làm chi.
Không mùi cũng chặng vị chi,
Sự sống không được duy trì trong em.
Chỗ em thiếu Oxizon,
Thế nhưng em vẫn dịu hiền như ai.
Nhà em ở chu kì hai,
Có năm điện tử lớp ngoài bao che.

Mùa đông cho chí mùa hè,
Nhớ ô thứ bảy anh về thăm em.
Bình thường em ít người quen,
Người ta cứ bảo em hiền thế cơ.
Cứ như dòng họ khí trơ,
Ai mà ngỏ ý làm ngơ sao đành.
Tuổi em mười bốn xuân xanh,
Nghĩ chi tới chuyện ái ân làm gì.

Thế rồi năm tháng qua đi,
Có anh bạn nhỏ Oxi gần nhà.
Bình thường anh chăng thèm qua,
Đến khi giông tố đến nhà tìm em.
Dần lâu rồi cũng sinh quen,
Nitơ Oxit sinh liền ra ngay.
Không màu là chất khí này,
Bị oxi hoá liền ngay tức thì.

Thêm một nguyên tử oxi,
Khí màu xanh thẳm chất gì độc hơn.
Bơ vơ cuộc sống cô đơn,
Thuỷ Tề thấy vậy rước ngay về nhà.
Gọi ngay hoang tử nước ra,
Ghép luôn chồng vợ thật là thú thay.

Hờn căm khói bốc lên ngay,
Cho nên em chịu chua cay một bề.
Đêm đông gió rét, mưa về,
Oxi chẳng được gần kề bên em.
Vì chung dòng họ Á Kim,
Cho nên cô bác hai bên bực mình.
Oxi từ đó buồn tình,
Bỏ em cô độc một mình bơ vơ.

Đầu xóm có anh Hidrô,
Một hôm nào đó viết thư tỏ tình.
Phòng riêng lạnh lẽo một mình,
Nhìn gương chỉ thấy bóng mình trong gương.
Hidrô tỏ ý muốn thương,
Làm sao nỡ để đôi đường cách xa.

Sớm đào tối mận lân la,
Hidrô thường đến thăm nhà em luôn.
Thấy em vẫn tỏ ý buồn,
Rủ luôn anh Sắt cùng trường sang chơi.
Anh Sắt miệng lưỡi nhất đời,
Đến chơi hôm ấy thì trời nóng rang.
Lựa lời khuyên nhủ hỏi han,
Bảo em nên sánh cùng chàng Hidrô.

Chuyện tình hò hẹn mấy khi,
Để người nhòm ngó làm chi cho phiền.
Từ đây chồng thảo vợ hiền,
Cùng em ra đồng để lúa tốt xanh.

Đừng quên em nhé các anh,
Amoniac chính danh chất này.
Đành rằng em có mùi khai,
Làm phân bón ruộng chẳng ai phiền lòng.

(Sưu tầm từ internet)

Em bên này đồng thau oxy hoá

Bởi cuộc tình phản ứng hoá vô cơ
Ðời lên men bởi giông tố mưa sa
Và kim loại giờ đã pha chất rỉ.

Làm xúc tác tại anh không bền chí
Ðể bây giờ phản ứng chẳng xảy ra
Cần thời gian tìm hiểu thêm đó mà
Sao anh vội bỏ qua tình hoá chất.

Ngày tháng qua em một mình chưng cất
Ngày lại ngày em tất bật thêm vôi
Giờ Can-xi đã trơ cứng lại rồi
Ai kêu anh An-kan hoài mãi mãi.

Em đứng đây ôm đồng đen kim loại
Hoá trị 2 vẫn tim nhói tình đau
Giờ hoá xanh không còn chất đồng thau
Mắt ngấn lệ mà nghe tim đau nhói…

(Sưu tầm từ internet)